Orkisz, amarantus, proso, daktyl... Niektóre dawno zapomniane, inne znane do dziś, choć niedoceniane.
W poszukiwaniu alternatywy dla roślin produkowanych obecnie, naukowcy sięgają do starych ksiąg. Na nowo odkrywają właściwości najstarszych roślin uprawnych, które mogą być doskonałym antidotum na wiele chorób XXI wieku.
WINOROŚLZnana już 5 tys. lat p.n.e. Uprawa winorośli rozprzestrzeniała się bardzo szybko i zagrażała innym uprawom, dlatego cesarz Dioklecjan wydał dekret zabraniający zakładania nowych winnic i nakazujący zniszczenie połowy istniejących.
Zalety Świeże owoce zawierają sporo łatwo przyswajalnych glukozy i fruktozy, a także kwasy organiczne (winowy, jabłkowy i cytrynowy) i przeciwutleniacze. Winogrona czerwone i fioletowe to źródło antocyjanów, a zielone i żółtawe – flawonów. Mają one działanie alkalizujące, moczopędne, żółciopędne i przeczyszczające. Podwyższają poziom korzystnego cholesterolu HDL oraz hamują utlenianie cholesterolu LDL, zapobiegając miażdżycy. O jedzeniu winogron powinny pamiętać kobiety w ciąży i dzieci, zwłaszcza jesienią, bo wzmacniają odporność.
DAKTYL, PALMA DAKTYLOWAByła uprawiana już 5–6 tys. lat temu na Środkowym Wschodzie. Izraelscy naukowcy wyhodowali palmę daktylową z nasiona liczącego sobie 2 tys. lat, które wydobyto podczas wykopalisk.
Zalety Daktyle są źródłem cukrów i naturalnych salicylanów, działających jak aspiryna. Mają właściwości przeciwzapalne, przeciwzakrzepowe i przeciwbólowe. Poleca się je przy nadciśnieniu, w chorobach układu sercowo-naczyniowego i stosuje jako naturalny środek przeczyszczający.
ORKISZ Placki z orkiszowej mąki były posiłkiem rzymskich gladiatorów – zapewniały zdrowie, siłę i sprawność fizyczną. Pod koniec XX wieku niemieccy ekolodzy na nowo odkryli cenne właściwości orkiszowego ziarna.
Zalety Zawiera dużo błonnika – reguluje trawienie, przyspiesza metabolizm, obniża poziom cholesterolu i cukru we krwi. Dzięki wysokiej zawartości białka, orkisz może regenerować organizm. Zawarte w ziarnie cenne nienasycone tłuszcze, witaminy z grupy B, potas i magnez wzmacniają układ nerwowy, usprawniają pracę serca oraz mięśni, a witamina E opóźnia proces starzenia.
PROSONajstarsze pochodzi sprzed 8 tys. lat z Chin. Było uprawiane w Indiach i środkowej Azji, znane także w Polsce.
Zalety Pod względem wartości odżywczej dorównuje gryce. Ma dużo białka, niewiele skrobi, sporo witamin z grupy B: tiaminy, ryboflawiny i pirydoksyny oraz żelaza i miedzi. Nie zawiera glutenu. Proso w postaci kaszy jaglanej warto polecić osobom na diecie bezglutenowej, a także żyjącym w ciągłym stresie oraz cierpiącym na anemię.
AMARANTUS, CZYLI SZARŁAT W państwie Azteków uchodził za roślinę świętą. Zwany „złotem Inków” był też cennym środkiem płatniczym – ziarnem opłacano podatki. W oczach chrześcijan symbolizował pogaństwo, dlatego w czasach Kolumba niszczono jego uprawy.
Zalety Ma dużo białka o wysokiej wartości odżywczej. W przeciwieństwie do innych zbóż, białko to dostarcza aminokwasy egzogenne, zwłaszcza lizynę. Zawarte w ziarnach nienasycone kwasy tłuszczowe zmniejszają ryzyko miażdżycy i chorób serca. Wysoka zawartość skwalenu sprawia, że szarłat może opóźniać starzenie się organizmu, obniżać poziom cholesterolu, a nawet zapobiegać niektórym nowotworom (w oleju z nasion amarantusa jest aż 10 razy więcej skwalenu niż w oliwie). Pod względem zawartości witamin i minerałów, zwłaszcza łatwo przyswajalnego żelaza, amarantus także bije na głowę inne zboża. Nie zawiera glutenu – można go podawać chorym na celiakię, hiperlipidemię, anemię, miażdżycę, cukrzycę.
RYŻUprawiany był w Chinach w 7500 r. p.n.e. Do Europy sprowadził go Aleksander Wielki i Arabowie.
Zalety Jest to zboże doskonale przyswajalne, bogate w białko i węglowodany, a ubogie w tłuszcze. Dostarcza sporo potasu i niewiele sodu. Ma dużo witamin z grupy B. Wpływa korzystnie na układ nerwowy i łagodzi alergie. Jest polecany przy stanach zapalnych błony śluzowej żołądka oraz jelit, w nowotworach jelita cienkiego, w chorobach nerek i dróg moczowych, w rekonwalescencji po zabiegach operacyjnych. Powinny o nim pamiętać osoby starsze. Ryż nie zawiera glutenu, można go podawać niemowlętom i małym dzieciom. Ryż nieoczyszczony (brązowy) jest wskazany przy zaparciach, nadwadze oraz przy otyłości.
AWOKADOIndianie uprawiali je od wieków, uważali za afrodyzjak. Liście i korę awokado stosowano w leczeniu gorączki i dolegliwości kobiecych. Do Europy sprowadzili je Hiszpanie w 1653 roku.
Zalety Awokado jest bogate w łatwo przyswajalny tłuszcz, dlatego nazywa się je często maślanym owocem. Ponadto zawiera białko, błonnik i beta-karoten, witaminę C, E i z grupy B, a także potas, magnez, wapń i fosfor. To doskonały środek wzmacniający serce. Obniża poziom trójglicerydów oraz „zły cholesterol”, jednocześnie podwyższając „dobry”. Zapewnia prawidłowy rytm serca, reguluje ciśnienie tętnicze krwi, redukuje poziom insuliny we krwi. Prawie w ogóle nie zawiera cukru.
GRANAT Pochodzi z Azji Mniejszej, Indii i basenu Morza Śródziemnego. W Palestynie uprawiano go 5 tys. lat p.n.e. Zalety Zawiera kwas cytrynowy i taninę, dlatego ma właściwości ściągające i jest stosowany w niektórych chorobach żołądka. Sok pity systematycznie wykazuje korzystne działanie przy astmie, szkorbucie, problemach z trawieniem, wspomaga leczenie anginy. Świeży owoc jest polecany przy przeziębieniach, zwłaszcza przy gorączce.
FIGAJej ojczyzna to Azja Mniejsza i rejon Morza Śródziemnego. W Starym Testamencie jest zapis o wyleczeniu śmiertelnie chorego króla Ezechiasza dzięki plackowi z fig.
Zalety Odtruwa i odkwasza organizm. Zawarty w niej cynk wspomaga funkcjonowanie układu hormonalnego, błonnik leczy zaparcia. Figa ma działanie przeciwbakteryjne, wykrztuśne, wspomaga leczenie wrzodów żołądka. Polecana jest przy niedokrwistości.
HERBATA Pochodzi z Indii. Zwyczaj picia herbacianego napoju narodził się jednak w Chinach ponad 5 tys. lat temu.
Zalety Działa pobudzająco, usuwa zmęczenie, poprawia nastrój, pamięć i koncentrację. Ma właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające. Może zapobiegać miażdżycy i niektórym nowotworom.
Zielona obniża poziom cholesterolu. Łagodzi podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego, dlatego stosuje się ją jako środek przeciw biegunkom. Dzięki właściwościom przeciwzakrzepowym, może zmniejszać zagrożenie zawałem i udarem.
IMBIR Zapiski o jego leczniczych właściwościach można znaleźć w chińskiej księdze medycznej z 2700 r. p.n.e. Stosowano go powszechnie w medycynie indyjskiej, tybetańskiej i chińskiej. Uważano za afrodyzjak i środek przeciwwymiotny.
Zalety Wspomaga leczenie reumatyzmu, uśmierza ból głowy i bóle menstruacyjne. Przeciwdziała zaburzeniom trawienia, odkaża i odświeża. Zawiera olejek eteryczny, który zapobiega wymiotom, działa moczopędnie, zmniejsza obrzęki.
CZOSNEK Pochodzi ze środkowej Azji. Nazywano go antybiotykiem starożytności. Podobno jadali go już budowniczowie egipskich piramid, aby chronić się przed chorobami. Hipokrates zalecał jedzenie czosnku w chorobach płuc i dla pobudzenia czynności układu pokarmowego. Wzmianki o czosnku można spotkać również w Biblii, świętych księgach hinduskich oraz w literaturze starorzymskiej.
Zalety W czosnku są cukry, pektyny, fitosterole, flawonoidy, beta-karoten, witaminy B i C, sole minerale, w tym sporo krzemu. Zawiera też substancję, która może zwalczać bakterie, niektóre grzyby i wirusy. Przed odkryciem antybiotyków, czosnek chronił przed chorobami zakaźnymi. W medycynie naturalnej stosowany do leczenia schorzeń przewodu pokarmowego i dróg oddechowych. Działa korzystnie na układ krążenia i serce, jest stosowany w profilaktyce miażdżycy, obniża ciśnienie tętnicze oraz poziom cholesterolu.
DRZEWO OLIWNE, OLIWKIUprawiane od co najmniej 5,5 tys. lat w Egipcie i rozpowszechnione w basenie Morza Śródziemnego przez Fenicjan. Oliwka odegrała znaczącą rolę w mitologii. Była drzewem obrzędowym, gałązki oliwne symbolizowały pokój, a liście święcono i palono w domach, by odpędzić złe duchy.
Zalety O właściwościach zdrowotnych oliwek decyduje wysoka zawartość tłuszczów (głównie jednonienasyconych), witaminy E, witamin z grupy B, C oraz minerałów (fosfor, potas i żelazo). Ma ponadto sporo beta-karotenu i steroli roślinnych. Dzięki temu obniża stężenie cholesterolu we krwi, wykazuje silne działanie żółciopędne, chroni serce i naczynia krwionośne przed zmianami miażdżycowymi.
Źródło: miesięcznik "Zdrowie" (autor: dr inż. Agnieszka Leciejewska, dietetyk)
22 436 47 14/15